بیماریهای غددی، نازایی و ناتوانی جنسی
بسیاری از مراجعان به متخصصان غدد، با مشکلات ناباروری و ناتوانی جنسی دست و پنجه نرم میکنند. این مشکلات اغلب ناشی از بیماریهایی مانند دیابت، اختلالات تیروئید و ناهنجاریهای هورمونی هستند. برای مثال، خانمهای جوان ممکن است به دلیل کمکاری تیروئید دچار نازایی شوند یا به علت دیابت کنترلنشده، تخمدانهایشان از کار افتاده و یائسه شوند. همچنین، آقایان میانسال ممکن است به دلیل بیتوجهی به درمان دیابت، با اختلال نعوظ و کاهش قدرت جنسی مواجه شوند. اگر شما نیز اخیراً در روابط زناشویی خود با مشکلاتی روبرو شدهاید و نگران ابتلا به بیماریهای غددی هستید، توصیه میشود گفتوگوهای دکتر سعید کلباسی، فوقتخصص غدد و استادیار دانشگاه علومپزشکی شهید بهشتی را در این زمینه مطالعه کنید.
مسئله تمایلات جنسی و قدرت باروری تنها به ارگانهای جنسی محدود نمیشود. اگرچه تخمدانها در خانمها و بیضهها در آقایان غدد جنسی اصلی هستند، اما سلامت جنسی با عوامل دیگری نیز مرتبط است. کنترل غدد جنسی توسط هیپوفیز قدامی انجام میشود که خود تحت نظارت هیپوتالاموس قرار دارد. بنابراین، برای ترشح کافی هورمونهای جنسی (استروژن و پروژسترون در خانمها و تستوسترون در آقایان)، محور هیپوتالاموس، هیپوفیز قدامی و ارگانهای جنسی باید به درستی عمل کنند.
عملکرد صحیح این محور، منجر به تولید اسپرم در مردان و بلوغ آن، و آزاد شدن تخمک سالم از تخمدانها در زنان میشود. سپس، در فرآیند لقاح، اسپرم و تخمک به هم رسیده و سلول تخم را تشکیل میدهند که پس از آن شروع به تقسیم و تمایز میکند.
فاکتورهای متعددی میتوانند بر قدرت جنسی، صفات ثانویه جنسی و باروری تأثیر بگذارند. در وهله اول، هر بیماری که غدد جنسی (تخمدانها و بیضهها) را درگیر کند، میتواند به باروری آسیب برساند. به عنوان مثال، شیمیدرمانی در هر دو جنس بر هورمونهای جنسی تأثیرگذار است. همچنین، افرادی که در معرض اشعه قرار میگیرند، مانند قربانیان بمبارانهای هستهای یا اتمی، و بیمارانی که به دلیل بدخیمیها تحت رادیوتراپی قرار میگیرند، ممکن است دچار اختلال در سلولهای جنسی شوند.
دیابت دو عارضه اصلی دارد: عارضه عروقی و عارضه عصبی. هر دوی این مشکلات، یعنی درگیری عروقی و نوروپاتی، میتوانند منجر به ضعف جنسی و ناباروری شوند. بنابراین، در افراد دیابتی، کنترل دقیق قند خون ضروری است. ثابت شده است که کنترل قند خون، همانطور که از عوارض چشمی و کلیوی جلوگیری میکند، از عوارض جنسی نیز پیشگیری میکند. علاوه بر این، هورمونهای این افراد، چه در خانمها و چه در آقایان، باید به طور منظم بررسی شوند. با کنترل دیابت و پرهیز از افسردگی، میتوان از اختلال در توانایی جنسی جلوگیری کرد.
در گذشته، بیماریهای عفونی مانند اوریون، با درگیر کردن بیضهها در پسران، یکی از علل شایع نازایی در آقایان بود. امروزه با تجویز برخی داروها میتوان تا حد زیادی از این آسیب جلوگیری کرد. تروما و ضربهها، بهویژه در ورزشهای سنگین، نیز میتوانند به ناتوانی جنسی منجر شوند.
از سوی دیگر، تومورها و بیماریهای آناتومیکی مانند واریکوسل و وجود وریدهای اطراف بیضهها، بر توانایی جنسی تأثیرگذارند. افزایش قابل توجه تومورهای بیضه و تخمدان و درمانهای آنها (اریکتومی و اوفورکتومی) نیز میتواند باعث نازایی شود.
داروها هم بیتقصیر نیستند!
بسیاری از داروها نظیر داروهای اعصاب، ضد هذیان، آرامبخشها، خوابآورها (مانند دیازپام و اگزازپام)، داروهای معده و داروهای فشار خون، میتوانند با افزایش هورمون پرولاکتین، فعالیت غدد جنسی را مهار کنند.
علاوه بر این، بیماریهای ژنتیک مانند سندرم ترنر در خانمها (۴۵ XO) و سندرم کلاین فلتر در آقایان (XXY)، میتوانند به عدم بروز یا از بین رفتن صفات ثانویه جنسی و نازایی منجر شوند. بیماریهای هیپوفیز و هیپوتالاموس نیز بر غدد جنسی تأثیرگذارند.
اختلالات تیروئید و کاهش میل جنسی
فهرست بیماریها و داروهای مؤثر بر توانایی جنسی بسیار طولانی است. در مواجهه با افراد دچار ناتوانی جنسی، بررسی و رد برخی بیماریهای شایع ضروری است که اختلالات تیروئید از مهمترین آنهاست.
هم کمکاری و هم پرکاری تیروئید میتوانند بر میل، قدرت جنسی و باروری تأثیر بگذارند. حدود پنج درصد از علل نازایی در خانمها به تیروئید مربوط میشود. این اختلالات با یک آزمایش ساده TSH قابل تشخیص هستند.
میزان هورمون پرولاکتین نیز بر توانایی جنسی مؤثر است و در اثر نارسایی مزمن کلیه، سیروز کبد و مصرف داروهای اعصاب افزایش مییابد. با تست هورمونی FSH و LH میتوان منشأ مشکل را (غده یا هیپوفیز) در هر دو جنس مشخص کرد.
خطر یائسگی زودرس در دیابت
بیماریهای مزمن مانند دیابت، به طور کلی باعث کاهش تمایلات و قدرت جنسی میشوند. در بیماران دیابتی، کاهش فعالیت سلولهای دفاعی بدن، احتمال عفونت را افزایش میدهد که خود گاهی به مشکلات جنسی منجر میشود.
بسیاری از مطالعات نشان دادهاند که دیابت باعث کاهش هورمونهای جنسی میشود. بسیاری از خانمهای دیابتی به دلیل عدم کنترل مناسب قند، زودتر دچار یائسگی و از کار افتادگی تخمدان میشوند، بهویژه در دیابت نوع یک که یک اختلال ایمنی است.
مصرف داروهای دیابت نیز میتواند تا حدودی مشکلات جنسی ایجاد کند. علاوه بر این، افسردگی ناشی از دیابت نیز خود به کاهش توانایی جنسی منجر میشود.
عارضهای که باید جدی گرفت
متاسفانه، افراد دیابتی که دچار درگیریهای عروقی میشوند، بهویژه آقایان، با مشکلات جنسی و اختلالات نعوظ مواجه میگردند. این عارضه معمولاً در مراحل پیشرفته دیابت روی میدهد؛ یعنی در افرادی که قند خون خود را به هیچ وجه کنترل نمیکنند. همانطور که این افراد دچار زخم پا و قطع عضو میشوند، ممکن است عروق اندامهای جنسیشان نیز تحت تأثیر قرار گیرد.
بنابراین، افراد نباید اجازه دهند دیابتشان آنقدر پیشرفت کند که به عوارض جبرانناپذیر منجر شود. اما، عوارض مربوط به افسردگی، هورمونها و بخشی از عوارض نوروپاتی قابل درمان هستند.
عفونت پروستات و نازایی
پروستات یک غده اگزوکرین است و ترشحاتش را به بیرون از بدن میریزد. در حقیقت، پروستات مایع منی را تشکیل میدهد که وجودش برای باردار شدن ضروری است. دیابت به طور مستقیم باعث درگیری پروستات نمیشود، اما اگر فرد قند خونش را به درستی کنترل نکند، ممکن است دچار عفونت شود و یکی از این نواحی که عفونت میکند، پروستات است.
شاید مشکل از روحیهتان باشد!
مسئله تمایلات و قدرت جنسی و مسئله نازایی دو فاکتوری هستند که گاهی با هم دیده میشوند و گاهی جدا از هم. برای مثال، فرد ممکن است به دلیل مشکلات روحی، روانی و افسردگی تمایلات جنسیاش به حد صفر برسد، اما وقتی آزمایش میدهد، از نظر هورمونی، اسپرم یا تخمک مشکل خاصی نداشته باشد.
پس، مسئله تمایلات جنسی خیلی اوقات به مسائل روانی مربوط است و اگر فرد بیماری روحیاش را چه با دارو و تحت نظر روانپزشک و چه بدون دارو درمان کند، قدرت جنسیاش بازمیگردد.
به کدام پزشک مراجعه کنیم؟
مسائل مربوط به ناتوانیهای جنسی توسط متخصصان اورولوژیست، زنان، غدد، داخلی و پزشکان عمومی قابل بررسی است. اما در قدم اول، بهتر است فرد به متخصص غدد مراجعه کند، زیرا این افراد هم متخصص داخلی هستند و هم فوقتخصص غدد دارند.
