لیست و طرز تهیه غذاهای نذری برای محرم + نوشیدنی نذری گرم و سرد
تهیه غذاهای نذری به مناسبتهای مختلف مذهبی، به ویژه در ماه محرم و رمضان، از سنتهای دیرین مسلمانان، به ویژه ایرانیان است. در این مطلب، طرز تهیه غذاها و نوشیدنیهای نذری رایج و نکات کلیدی تهیه آنها گردآوری شدهاند.
تدارک نذری، هنری است که از دست هر کسی بر نمیآید.
روی نام نوشیدنیها و غذاها در پایین کلیک کنید
نوشیدنیهای گرم و سرد
شربت آبلیمو، شربت زعفران، شیر و شیر کاکائو، چای، شربتهای دیگر
غذاهای نذری
چلو خورش قیمه، عدس پلو، شله زرد، آش رشته، عدسی
♦ نوشیدنیهای نذری گرم و سرد
یک جرعه به یاد او… نوشیدن مایعات در مواقع غم و ناراحتی، تسکیندهنده اعصاب است، به همین دلیل هر کس ناآرام و بیتاب میشود، به او آب یا شربت میدهند تا آرامش پیدا کند.
ماه محرم که میآید، بازار ایستگاههای صلواتی توزیع شیر، شربت و چای هم داغ میشود. هر کس حاجتی دارد، به یاد حضرت ابوالفضل و امام حسین(ع) نذر میکند.
یکی از نذورات مهم مردم، توزیع نوشیدنیهای رایج در ماه محرم است. شربت زعفران معروفترین نوشیدنی است که در ماه محرم نذر میکنند، هم عطش عزاداران را رفع میکند و هم غم آنها را تسکین میدهد.
البته در چند سالی که ماه محرم در فصل زمستان است، بخار چای و شیر داغ است که عزاداران را به سمت ایستگاههای صلواتی میکشاند. هر کس، هر نذری دارد، باید بداند چه چیزها و به چه مقدار نیاز دارد.
نوشیدنیهای نذری سرد: شربت آبلیمو
آبلیمو هم برای رفع عطش مناسب است و هم شربت را خوشمزه میکند. در ضمن بسیار هم ارزان و بهصرفه است.
اکثر مردم شربت آبلیمو را دوست دارند. هر چیزی هم که اکثر مردم بپسندند، برای نذری دادن مناسب است.
شربت آبلیمو ساده و با خاکشیر یا تخم شربتی قابل استفاده است و به هر شکل، به قول معروف «جگرتان را حال میآورد».
نوشیدنیهای نذری سرد: شربت زعفران
مهمترین خاصیت زعفران، آرامبخش بودن آن است. عطر خوش این گیاه گرانقیمت، شربت را گوارا و مطبوع میکند.
خیلیها فقط با آب، شکر و زعفران شربت درست میکنند، اما میشود در این شربت خاکشیر و تخم شربتی نیز ریخت. مخصوصاً اگر ماه محرم در تابستان باشد، چون خاکشیر خنک است و عطش را از بین میبرد. البته خاصیت زعفران و خاکشیر تابستان و زمستان ندارد. از آنجایی که زعفران کلسترول و چربی خون را پایین میآورد، نوشیدن شربت آن برای کسانی که چربی خون بالایی دارند، مفید است. بهویژه این که استفاده از غذای نذری، در دهه اول ماه محرم، ممکن است باعث افزایش بیش از پیش چربی خون شود.
نوشیدنیهای زیر برای نذری دادن در زمستان توصیه میشوند:
نوشیدنیهای نذری گرم: شیر و شیر کاکائو
خیلیها دوست دارند با شیر گرم از عزاداران پذیرایی کنند. شیر یک نوشیدنی بسیار مغذی است. بهویژه در میانوعدههای غذایی، کلسیم و پروتئین بدن را تأمین میکند و به اصطلاح یک غذای کامل است. علاوه بر این، شیر گرم برای قلب و ریه هم مفید است و سوگواران امام را آرام میکند. از طرفی، با اینکه کاکائو کافئین دارد و جذب کلسیم شیر را کم میکند، اما شیرکاکائوی نذری را خیلیها دوست دارند. اما اگر میخواهید شیرکاکائو را بین مردم پخش کنید، باید یک سری نکات را بدانید. به ازای هر لیتر، ۴ الی ۵ قاشق مرباخوری، کاکائو اضافه کنید. شیرینی شیرکاکائو را متناسب بگیرید تا همهپسند باشد. برای این کار، به ازای هر قاشق کاکائو، یک الی دو قاشق شکر بریزید. چون پودر کاکائوهای مختلف از نظر خالص بودن با هم فرق دارند، حتماً بعد از اضافه کردن شکر، شیرکاکائو را بچشید. شیرکاکائو را هم میتوانید خودتان آماده کنید و به عزاداران بدهید، هم میتوانید وسایل آن را تهیه کنید و به ایستگاههای صلواتیها بدهید. آنها خودشان میدانند چه کار کنند. حواستان باشد که شیر را خوب بجوشانید. وقتی جوش آمد، ۱۰ دقیقه به آرامی آن را هم بزنید و پودر کاکائو را اضافه کنید.
نوشیدنیهای نذری گرم: چای
چای از نوشیدنیهایی است که فصل گرم و سرد نمیشناسد. همیشه دلچسب است و همه آن را برای رفع خستگی و به اصطلاح، تازه کردن گلو میپسندند. پس چه نذری بهتر از چای؟
هم میتوانید خودتان چای را دم کنید و در لیوانهای یکبار مصرف مناسب، به عزاداران بدهید، هم اینکه چای خشک را به یکی از ایستگاههای صلواتی بدهید تا آنها برای مردم درست کنند و شما هم در اجر این کار شریک شوید. اگر دوست دارید با چای طعمدار از مردم پذیرایی کنید، میتوانید تکهای چوب دارچین، مقداری زعفران و یا چند دانه هل داخل قوری بریزید تا همانطور که چای دم میکشد، طعم دارچین یا زعفران و هل بگیرد. چایها را کمرنگ بریزید. هم راحتتر مصرف میشود و هم اینکه چای پررنگ برای قلب ضرر دارد و تپش قلب میآورد. اگر از لیوان یکبار مصرف مناسب مایعات داغ استفاده نمیکنید و چای را داخل استکان معمولی میریزید، بعد از استفاده هر نفر، حتماً آنها را تمیز بشویید. صرف شستن استکان با آب تشت، آن را تمیز نمیکند. این توصیه اکید را هم بدانید که نوشیدنی داغ را نباید، داخل لیوانهای یکبار مصرف معمولی بریزید، زیرا که سرطانزاست.
نوشیدنیهای نذری: شربتهای دیگر
شربت سکنجبین، بیدمشک، آلبالو، پرتقال و هر شربتی که خودتان دوست داشته باشید را میتوانید نذر کنید. اما باید به این مسأله دقت کنید که باید مردم هم آن شربت را دوست داشته باشند. طعمهای خاص و ناآشنا که ممکن است، مورد پسند هر کسی نباشد، برای نذری مناسب نیستند.
مقدار اولیه برای غذاهای نذری
طرز تهیه غذاهای نذری
تهیه غذاهای نذری ماه محرم سنتی است که با عزاداریهای این ایام عجین شده و غذاهای مرسوم در این نذریها، خورش قیمه، آش و عدس پلو است که طرز پخت و تاریخچه آنها را میتوانید در این بخش مطالعه کنید.
در یک قرارداد نانوشته غذاهای ایرانی به چند گروه طبقهبندی شدهاند:
√ غذاهای جشن و عروسی که شیرین پلو، خورش فسنجان و باقلاپلو با گوشت را از این دسته میتوان نام برد.
غذاهای رستورانی مانند چلوکباب کوبیده و برگ، زرشک پلو با مرغ، قورمه سبزی
غذاهای خانگی مثل لوبیاپلو، دلمه، کوفته و کشک و بادمجان که اگر رستورانی هم آنها را سرو کند، برچسب غذاهای خانگی از روی آنها برداشته نمیشود.
گروه بعدی خوراکهایی هستند که در مراسم عزاداری پخته و خورده میشوند. چلو خورش قیمه، عدس پلو و شله زرد و… علاوه بر آنکه در گروه غذاهای خانگی و رستورانی جای دارند، پای ثابت مجالس عزاداری و پذیرایی از زائران و سوگواران هستند.
طرز تهیه غذاهای نذری: چلو خورش قیمه
قدمت ادای نذری به صورت چلو خورش قیمه زیاد نیست و شاید حداکثر ۸۰-۹۰ سال باشد. تا قبل از آن شربت، نان و خرما، شیرداغ و انواع آش از ماکولات مراسم عزاداری بودهاند که قدمت آن به دوره صفویان میرسد که مراسم سوگواری از آن زمان شکل و شمایلی رسمی و باشکوه به خود گرفت. اینکه چرا قیمه غذای اصلی این مراسم شده است، دقیقا معلوم نیست و دلایل متفاوتی برای آن ذکر میشود که هیچ کدام سندیت ندارد. گروهی معتقدند قیمه یکی از آسانترین غذاهایی است که دنگ و فنگ زیادی ندارد، به آسانی آماده و در عین حال از گوشت قربانی در آن استفاده شده و خرد کردن آن به شکل قیمه باعث میشود که همه مواد خورش به طور یکسان به عزاداران برسد.
طرز تهیه غذاهای نذری
چطور قیمه به غذای عزاداری تبدیل شد؟
برخی معتقدند که در زمان رضاخان و هنگامی که عزاداری به داخل خانهها رفت و مراسم سوگواری در ملأ عام ممنوع شد، شکل پذیرایی هم تغییر کرد و زنان خانه با غذاهای خانگی به استقبال سوگواران رفتند. شیعیان هند و پاکستان که درصد کمی از جمعیت کشورشان را تشکیل میدهند هم در ایام محرم غذاهایی مثل نان، کباب و نوعی خوراک شبیه قیمه را در مراسم خود پخته و میخورند. یکی از خوشمزهترین غذاهایی که همه ما در طول زندگی خوردهایم و مزه آن زیر دندانمان مانده، قیمه نذری است. اینکه چرا قیمه نذری اینقدر خوشمزه است دلایل بسیاری دارد. در غذای نذری معمولا از بهترین مواد اولیه استفاده میشود، در مصرف زعفران امساک نمیشود، گوشت گوسفند تازه در خورش به کار میرود و از ادویهجات و عطردهندههایی مانند هل، دارچین و گلاب هم فراوان استفاده میشود.
علاوه بر این صرف غذای نذری پس از مراسم و در جمع عزاداران حال و هوای خودش را دارد که در به یادماندنی شدن غذا تاثیر عمدهای میگذارد.
مواد لازم برای تهیه خورش قیمه نذری – ۸ نفر:
• گوشت گوسفند: ۳۰۰ گرم، قیمهای • پیاز درشت: یک عدد، ساطوری • لپه: ۲ پیمانه • لیمو امانی درشت: ۲ عدد • رب گوجه فرنگی: ۲ قاشق غذاخوری • روغن مایع: به میزان لازم • سیب زمینی متوسط: ۲ عدد، خلالی • زردچوبه: یک قاشق چای خوری • دارچین: یک قاشق چای خوری • نمک و فلفل قرمز: به میزان لازم • زعفران ساییده شده: یک قاشق چای خوری سرخالی
طرز تهیه غذاهای نذری
طرز تهیه خوش قیمه نذری:
۱. شش قاشق غذاخوری روغن را در یک قابلمه روی شعله متوسط داغ کرده و پیاز را ۶ دقیقه در آن تفت دهید تا طلایی شود.
۲. گوشت را اضافه کرده و ۶ دقیقه دیگر تفت دهید تا رنگ بگیرد و آبش کشیده شود. پیاز را هم بزنید تا نسوزد، سپس زردچوبه را اضافه کرده و هم بزنید.
رب گوجه را اضافه کرده و آن را ۲ دقیقه سرخ کنید. لیمو امانی و ۳ پیمانه آب جوش را به خورش اضافه کرده و پس از به جوش آمدن با در بسته و شعله کم، ۵/۲ ساعت آن را بپزید.
لپه را پاک کرده و بشویید، سپس ۱۵ دقیقه در آب بجوشانید.با این کار زرداب لپه خارج شده و باعث نفخ نمی شود.
سیب زمینی را که در آب نگه داشته اید آبکش و خشک کنید. کمی نمک به آن پاشیده و در روغن سرخ کنید. سپس روغن آن را گرفته و کنار بگذارید.
پس از یک ساعت و نیم از پخت خورش، لپه را به آن اضافه کنید تا بپزد. اگر دوست ندارید لیمو امانی زیاد پخته شود، می توانید آن را الان به خورش اضافه کنید. به یاد داشته باشید لمیو امانی را باید با چنگال سوراخ کنید.
پس از زمان پخت خورش نمک و فلفل آن را اندازه کرده، زعفران را اضافه کنید و ۱۵ دقیقه دیگر آن را بپزید. هنگامی که روغن روی خورش آمد و به غلظت رسید، غذا پخته است.دارچین را روی آن پاشیده و با چلو سرو کنید.
طرز تهیه غذاهای نذری : عدس پلو
مقدار مواد لازم و دستور تهیه عدس پلویی که در ادامه آمده است، برای تعداد ۲۰۰ نفر در نظر گرفته شده است.
مواد لازم:
برنج / ۲۵ کیلو گرم • عدس / ۱۵ کیلو گرم (حتما باید ایرانی باشه وگرنه زمان پخت و دم کردن، از هم باز میشه) • کشمش / ۴ کیلو گرم • گوشت چرخ کرده / ۶ کیلو گرم • پیاز سرخ شده آماده / ۱.۵ کیلو گرم ( نمی دونم چند کیلو پیاز تازه بود. من پیاز رو آماده گرفتم ولی فروشنده گفت هر ۵ کیلو پیاز250 گرم پیاز سرخ شده میده ) • روغن جامد / ۵ کیلو گرم • زعفران آماده شده / به مقدار لازم ( مقدار دقیقی ندارم و چشمی درست کردیم ) • پودر زیره سیاه / مقداری • روغن حیوانی / مقداری ( در حد ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری برای کل روغن مصرفی )
طرز تهیه غذاهای نذری
طرز تهیه:
۱. از شب قبل برنج را خیس کنید. صبح عدس ها را شسته و خیس کنید.
۲. گوشت را به تنهایی تفت دهید تا آب گوشت جمع شود. همزمان پیاز نگینی خرد شده را تفت دهید تا کمی طلایی شود. وقتی هر دو آماده شدند، با هم مخلوط کنید و سپس نمک، فلفل سیاه، دارچین، رب گوجه فرنگی و روغن اضافه کنید. ( در این مرحله اگر نمی خواهید گوشت عدس پلویتان رنگ رب داشته باشد، به جای رب، زعفران دم کرده اضافه کنید، این روش را نیز میتوانید امتحان کنید )
۳. بعد از ۲ الی سه ساعت که عدس ها خیس خوردند، آب عدس را عوض کرده و روی حرارت قرار دهید تا بپزد، عدس پخته را کنار بگذارید.
۴. از دو روش میتوان برای مخلوط کردن برنج و عدس استفاده کرد. وقتی برنج جوش آمد و نزدیک به آبکش کردن آن بود، عدس پخته را به برنج در حال جوش اضافه کنید تا با هم مخلوط شوند، برنج را آبکش کرده و داخل دیگ بریزید و با دمکنی روی حرارت قرار دهید تا خوب دم بکشد.
۵. کشمش را شسته روی یک پارچه تمیز پهن کنید تا خشک شود. سپس با روغن تفت دهید. ( اگر کشمش را قبل از خشک شدن آن و آبدار، روی حرارت بگذارید، خواه ناخواه کشمش داخل آب خود جوشیده و برای کسانی که معتقد هستند مشکل دار خواهد شد، پس فراموش نکنید که حتماً پهن کنید تا خشک شود و بعد فقط با روغن تفت دهید )
۶. بعد از این که برنج دم کشید، درب دیگ را بردارید و پودر زیره را روی برنج بپاشید و چند دقیقه ای درب ظرف را بگذارید تا عطر زیره به تمام برنج برسد. روغن نباتی و روغن حیوانی را روی حرارت قرار دهید تا داغ شود ( حتماً توجه کنید تا روغن بوی سوختگی نگیرد، فقط گرم شود )
۷. در آخرین مرحله این روغن را روی برنج آماده بریزید و برنج را زیر و رو کنید تا عطر خوبی بگیرد. مقداری از برنج را بردارید و زعفران را داخل آن ریخته و به آرامی طوری که برنج له نشود، زعفران را با برنج مخلوط کنید. اکنون میتوانید برنج را در ظرفها ریخته و روی آن گوشت، پیازداغ، کشمش سرخ شده بریزید.
نکات مهم برای پخت غذاهای نذری
طرز تهیه غذاهای نذری : شله زرد
مواد لازم:( برای ۵ کاسه کوچک )
• برنج ایرانی / ۱ پیمانه یا برنج نیم دانه /۲ پیمانه • شکر / ۱ پیمانه • نبات خرد شده / ۱ پیمانه • گلاب / ۱ پیمانه • آب / ۷ پیمانه • زعفران پودر شده / یک قاشق چایخوری • خلال بادام / ۵۰ گرم • خلال پسته و بادام / برای تزئین • پودر دارچین / برای تزئین
طرز تهیه غذاهای نذری
طرز تهیه:
۱. برنج را از شب خوب شسته و با مقداری آب سرد خیس کنید. به اندازه ۷ برابر برنج ، آب داخل ظرف مناسب بریزید و روی حرارت زیاد قرار دهید تا بجوشد ، آب برنج را خالی کنید و برنج را داخل آب در حال جوش بریزید. منتظر شوید تا دوباره آب جوش آید و سپس حرارت زیر قابلمه را کم کنید و بگذارید برنج خوب مغز پخت شده و باز شود. ( حدود ۲ ساعت کافیست ) . برنج در حال پختن را زیاد هم نزنید ، در حد یکی دو بار جابجا کردن برنج و مطمئن شدن از ته نگرفتن آن کافیست.
۲.نبات و شکر را در ظرفی بریزید و کمی آب جوش روی آن بریزید و کنار بگذارید تا شکر و نبات داخل آب حل شود. سپس این محلول را صاف کنید تا ناخالصی شکر و نخ های نبات گرفته شود. محلول را به برنج پخته شده اضافه کنید و کمی هم بزنید تا برنج و محلول شکر به خوبی مخلوط شود. اگر احساس کردید شله زرد شما سفت است ، می توانید به اندازه یک تا دو پیمانه آب جوش اضافه کنید تا غلظت دلخواه به دست آید.
۳. بعد از اینکه شله زرد کمی غلیظ شد ، زعفران ، گلاب و ۵۰ گرم خلال بادام را به آن اضافه کنید و مرتب هم بزنید. بعد از ریختن شکر باید همزدن را به طور مرتب انجام دهید تا ته نگیرد. بعد از هم زدن مداوم شله زرد ، درب ظرف را بگذارید و روی حرارت خیلی ملایم بگذارید ۱۵ دقیقه حرارت ببیند.
۴. وقتی شله زرد کاملا جا افتاد حرارت زیر ظرف را خاموش کنید و یک دم کنی روی آن بگذارید و به مدت ۳۰ دقیقه در جایی گرم تر از دمای محیط ( به طور مثال فر خاموشی که از چند ساعت قبل با حرارت ۱۵۰ درجه سانتیگراد گرم شده باشد ) قرار دهید تا دم بکشد و بعد از این مدت شله زرد را در ظرف مناسب بریزید و با دارچین و خلال بادام و پسته روی آن را تزئین و سرو کنید.
توصبه هایی برای تهیه غذای نذری
طرز تهیه غذاهای نذری : آش رشته
آش رشته از معروف ترین آشهای ایرانی است. این آش را غالباً با کشک و گاهی با سرکه و حتی ترشی می خورند. بسته به عادت های خانوادگی از این غذا به عنوان پیش غذا یا غذای اصلی استفاده می شود.
طرز تهیه غذاهای نذری
مواد لازم برای آش نذری ۳۰ تا ۴۰ نفر:
• لوبیا قرمز: ۷۰۰ گرم • عدس: ۷۰۰ گرم • نخود: ۴۰۰ گرم • لوبیا چیتی: ۱۰۰ گرم • پیاز: ۴ عدد بزرگ • سیر: ۵ عدد • سبزی آش: یک کیلو • کشک: ۳۵۰ گرم • زردچوبه: ۳ قاشق مرباخوری • فلفل سیاه: یک و نیم قاشق مرباخوری سر صاف • زیره سیاه: یک قاشق مرباخوری سر صاف • چهارزیره: نصف قاشق مرباخوری • پودر لیموترش: دو قاشق غذاخوری سر صاف • نمک: به میزان لازم • روغن: به میزان لازم • نعنا: ۴ قاشق غذاخوری • رشته آش: ۱۵۰۰ گرم • آرد: به میزان لازم
طرز تهیه آش نذری:
۱. از ۲۴ ساعت قبل حبوبات را جداگانه در آب خیس کرده و سه چهار دفعه آب آنها را عوض میکنیم. تقریباً حداقل ۷ یا ۸ ساعت خیس کردن حبوبات کافی است. سپس لوبیا و نخود و لوبیا چیتی را با هم میگذاریم بجوشد. آب جوشیده شده اول را دور میریزیم و دوباره میگذاریم با آب جدید بجوشد تا نفخی ایجاد نکند. تقریباً ۳ یا ۴ ساعت زمان پخت آن طول میکشد. در مرحله آخر پخت وقتی لوبیا و نخود پخته شد عدس را به آن اضافه کرده و میگذاریم بپزد، چون عدس زودتر پخته میشود.
۲. در فاصلهای که حبوبات میپزد پیازها را خلالی یا نگینی خرد کرده و در روغن تفت میدهیم تا جایی که نسوزد و خوب تفت بخورد. سیر را نیز خرد کرده و جداگانه تفت میدهیم. سپس پیاز و سیر را با هم مخلوط کرده و ادویهجات را غیر از پودر لیموترش به آن اضافه کرده و تفت کوتاهی میدهیم.
۳. نعنا را نیز با چند قاشق روغن تفت کوتاهی میدهیم. نعنا خیلی زود میسوزد فقط همین که در روغن مخلوط شود کافی است.
طرز تهیه عدسی نذری
مواد لازم برای هر نفر
عدس سبز ریز محلی ۵۰ گرم
رب گوجهفرنگی ۱ قاشق غذاخوری (هر قوطی ۸۰۰ گرمی رب گوجه تقریباً ۲۰ قاشق غذاخوری رب دارد)
پیاز متوسط ریز شده ۱ عدد
سیر ریز شده به میزان دلخواه
آرد تفت داده شده: نصف قاشق غذاخوری
نمک، زردچوبه و فلفل تند ریز شده به مقدار دلخواه
روغن به مقدار لازم
طرز تهیه عدسی
عدس را ۱۲ ساعت قبل از پخت پاک کرده و در آب میریزیم تا خیس بخورد.
سپس همراه سیر و فلفل نگینی شده میپزیم. به اندازهای آب میریزیم که بعد از پخت، تقریباً آبی در عدس پخته نباشد.
بعد از پخت ظرف را از روی اجاق گاز بر میداریم. دو سه قاشق از عدس را جدا کرده و در ظرفی با گوشتکوب میکس میکنیم.
در ظرفی دیگری پیاز نگینی را در روغن سرخ کرده و بعد از طلایی شدن کمی زردچوبه میریزیم و تفت میدهیم.
سپس رب را به آن اضافه کرده و کمی تفت میدهیم.
آرد تفت داده شده را هم به رب اضافه کرده و هم میزنیم تا با هم مخلوط شوند.
بعد از آن رب را به عدس میکس شده اضافه کرده و مخلوط میکنیم.
سپس مقداری آب جوش را هم اضافه کرده و هم میزنیم. مقدار آبی که اضافه میکنیم باید به حدی باشد که عدسی غلیظ و خوشخوراک شود.
شعله زیر قابلمه را کم کرده تا عدسی چند جوش بزند و جا بیفتد.
عدسی آماده سرو است. نوش جان
