آموزش ویترای: هنر نقاشی روی شیشه + نکات کاربردی
آموزش ویترای (هنر نقاشی روی شیشه)
در این مطلب، کاملترین مجموعه آموزش ویترای برای علاقهمندان به هنر نقاشی روی شیشه گردآوری شده است. ابتدا با هنر ویترای، لوازم و ابزار کار آشنا میشوید و سپس روش کار با توضیحات کامل ارائه خواهد شد. امیدواریم این آموزش مورد استفاده شما قرار گیرد.
ویترای چیست؟
ابتدا بهتر است بدانیم ویترای چیست؟ تزئین ظروف شیشهای با رنگ و نقاشی، هنری است که قرنها در میان ملل مختلف محبوبیت داشته و آثار متعدد و متنوعی از آن در موزههای جهان یافت میشود. علاوه بر ظروف شیشهای نفیس با نقاشیهای حرفهای یا کندهکاریهای ظریف که توسط هنرمندان چیره دست خلق شدهاند، گاهی اوقات حتی طرحها و خطوط رنگی ساده نیز میتوانند ظروف شیشهای معمولی را به اقلامی زیبا و چشمگیر تبدیل کنند.
آراستن بطریها، لیوانها، ظروف شیشهای و آینههای کوچک و بزرگ با نقاشیهای ساده، کاری بسیار آسان است. با یادگیری چند تکنیک ساده، میتوانید ظرف چند ساعت در منزل این کار را انجام دهید. برای نقاشی روی شیشه که آن را ویترای نیز مینامیم، به وسایل متعدد و خاصی نیاز نیست.
با مقداری رنگ مخصوص ویترای یا کار روی شیشه و وسایل متداولی مانند قلممو و اسفنج، میتوانید ظروف شیشهای بسیار معمولی و حتی کمارزش مانند بطریها و شیشههای حاوی سس، مربا و آبلیمو را به ظروف زینتی و منحصر به فردی تبدیل کنید. برای انتخاب ظرف مناسب، در ابتدا ظروف کمقیمتی را جستجو کنید که از شکل خاص و ویژهای برخوردارند.
وسایل لازم:
رنگ ویترای (مارک LB یا Pebeo): رنگهای ویترای بر دو پایه تینر و آب در بازار موجود هستند (تینر برای شستشوی ظرف مناسبتر است). خمیر دورگیر (مارک Pebeo یا Touch): برای شروع کار، یک دورگیر مشکی و یک طلایی تهیه کنید.
تینر، پالت برای ریختن رنگها، و قلممو که حتماً باید نوک گرد باشد. از مدلهای مختلف قلممو (شمارههای صفر تا…) استفاده کنید. همیشه یک قلمموی شماره ۴، ۸ و صفر داشته باشید. برای شیشه، میتوانید از یک شیشه صاف استفاده کرده و سپس آن را قاب بگیرید یا روی پارچ، لیوان، شیشههای خالی سس و مربا، آینه، کاشی و هر آنچه مایل بودید، نقاشی کنید.
یک شیء نوکتیز داشته باشید تا حبابهای روی رنگ را بترکانید؛ در غیر این صورت، پس از خشک شدن کار، دیده خواهند شد.
روش کار:
مرحله اول (آمادهسازی): ابتدا سطح مورد نظر (مانند گلدان) را جهت از بین بردن هرگونه چربی و گرد و خاک با کمی آب و صابون پاک کنید. با استفاده از یک مداد نوک پهن (مانند ماژیک)، طرحتان را روی کاغذ پیاده کنید. دقت کنید که طرحتان جهت تنوع و زیبایی بیشتر، حداقل از ۶ قسمت تشکیل شده باشد.
این طرح را داخل ظرف بچسبانید به گونهای که از بیرون ظرف قابل دیدن باشد. یا اگر شیشه مسطح است، آن را زیر شیشه بچسبانید و با چسب نواری ثابت کنید. با استفاده از خمیرهای دورگیر (Cerne Relief)، طرح را روی شیشه پیاده کنید و مطمئن شوید که خط دور هر قسمت به طور کامل بسته شود تا از خروج رنگها از سطوح و ترکیب آنها با یکدیگر جلوگیری شود.
پس از اتمام دورگیری طرح، اجازه دهید تا کاملاً خشک شود. این مرحله معمولاً چند ساعت به طول میانجامد. اطمینان حاصل کنید که دورگیر به طور کامل خشک شده است؛ در غیر این صورت، رنگآمیزی با مشکل مواجه خواهد شد.
هنگام آمادهسازی رنگ، هرگز بطری رنگ را تکان ندهید، زیرا این کار باعث ایجاد حبابهای ناخواسته در رنگ میشود. پس از خشک شدن کامل دورگیر، میتوانید مرحله رنگآمیزی را آغاز کنید. مقداری از رنگ را در پالت بریزید. برای رقیق کردن رنگ، میتوانید از مدیوم مخصوص (Thinner) که در گروه محصولات جانبی موجود است، استفاده نمایید.
یک قلمموی پهن انتخاب کرده و آن را به گونهای در رنگ فرو ببرید که کاملاً آغشته شود. توجه داشته باشید که میزان رنگ برداشته شده باید متوسط باشد؛ رنگ زیاد باعث جاری شدن آن میشود و رنگ کم، رد قلممو را بر جای میگذارد.
سپس با حرکتی پیوسته و منظم، سطح را رنگآمیزی کنید. برای ایجاد رنگهای جدید، میتوانید رنگها را با یکدیگر ترکیب کنید.
نکات مهم:
رنگهای ویترای در بازار بر دو پایه تینر و آب موجود هستند. (تینر برای شستشوی ابزار مناسبتر است).
پس از هر بار استفاده، درب بطری رنگ را محکم ببندید تا از خشک شدن آن جلوگیری شود. حتی اگر ظرف مورد نظر را از ماشین ظرفشویی خارج کردهاید، لازم است قبل از نقاشی، سطح آن را تمیز کنید.
برای ثابت و قابل شستشو کردن رنگ اکریلیک روی شیشه، میتوانید آن را با چسب شیشه (glass medium) مخلوط کرده و با اسفنج به صورت ضربهای روی سطح بزنید. روش دیگر، ترکیب رنگ اکریلیک با ژل ماتکن (frosting gel) است. برای تثبیت نهایی کار ویترای، استفاده از اسپری فیکساتور توصیه میشود.
جهت رنگ کردن سطح از چه نوع قلم مویی باید استفاده کرد؟
برای این کار، قلمموهایی با موی مصنوعی یا ترکیبی از طبیعی و مصنوعی که کاملاً انعطافپذیر هستند، مناسباند. نوع قلممو به طور مستقیم به سطح مورد نظر شما بستگی دارد؛ برای سطوح بزرگتر میتوانید از قلمموهای ابری در اندازههای متفاوت و برای سطوح کوچکتر از قلمموهایی با اشکال گوناگون (متناسب با اندازه و طرح) استفاده کنید.
پس از گذشت 30 دقیقه و خشک شدن خمیرهای برجسته دورگیری، میتوانید رنگآمیزی با رنگهای ویترای را آغاز کنید. با استفاده از قلمموی سرگرد، رنگ مورد نظر را به صورت قطرهای داخل سطح قرار داده و آن را به صورت یکنواخت پخش کنید. (قلممو را به صورت عمودی در دست نگه دارید).
در نقاشی روی آینه یا شیشه، نباید قلممو را روی سطح بکشید؛ بلکه باید رنگ را روی شیشه قرار داده و به آرامی هدایت کنید تا آن بخش با رنگ پر شود و مواظب باشید حباب ایجاد نشود.
پس از اتمام مرحله رنگآمیزی، به مدت ۸ ساعت به جسم دست نزنید تا رنگها کاملاً خشک شوند. در این مرحله، بهتر است جسم را در اتاقی با هوای خشک و عاری از گرد و غبار قرار دهید.
جسم خود را در فر سرد قرار دهید و دمای فر را روی ۱۶۰ درجه سانتیگراد (۳۲۵ درجه فارنهایت) تنظیم کنید. از زمانی که دمای فر به درجه مورد نظر رسید، اجازه دهید جسم به مدت ۴۰ دقیقه در فر بماند. سپس در فر را باز کنید و اجازه دهید تا جسم سرد شود. به یاد داشته باشید که هیچ یک از فرهای آشپزخانه دمای دقیقی را نشان نمیدهند؛ بنابراین، برای دستیابی به نتیجه دلخواه و تنظیم دمای فر، حتماً از گرماسنج داخل فر (در گروه محصولات جانبی این رنگها) استفاده کنید.
نکات:
برای پختن رنگها نمیتوانید از مایکروفر استفاده کنید. شیشه تا دمای ۸۰۰ درجه سانتیگراد در برابر گرما مقاوم است؛ بنابراین، دمای ۱۶۰ درجه سانتیگراد آن را خراب نخواهد کرد.
برای اینکه رنگ اکریلیک روی شیشه ثابت و قابل شستشو باشد، بهتر است رنگ را با چسب شیشه (glass medium) مخلوط کنید و با ابر به شکل ضربهای روی شیشه بزنید. یا (رنگ اکریلیک را با ژل ماتکن به نام frosting gel) مخلوط کنید و استفاده کنید.
برای ثابت شدن ویترای روی کارتان میتوانید از اسپری فیکساتور استفاده کنید.
برای کشیدن طرح روی آینه
ابتدا روی سطح آینه کاغذ کاربن میاندازیم. البته از رنگ آبی آن نخرید! کاربن سفید و زرد را کاملاً روی آینه فیکس کنید. طرحتان را روی کاربن بگذارید و با مداد یا خودکار به آرامی روی همان طرح را دوباره بکشید، به صورتی که طرح به وسیله کاربن روی آینه کپی شود. بعد که طرح را کامل کشیدید، کاغذ طرح و کاربن را به آرامی بردارید تا خطاهای به وجود آمده به وسیله کاربن پاک نشود.
حالا در این مرحله، به وسیله دورگیر (هر رنگی که دوست داشتید) کاملاً طرح را روی آینه بکشید و وقتی تمام شد، با رنگهای متنوع داخل طرح را رنگ بزنید و ۲ ساعت بگذارید تا کامل خشک شود. اگر از پایه تینر استفاده کردید که سریع خشک میشود و دیگر احتیاج به چیزی ندارید؛ اما اگر از پایه آب استفاده کردید، اول بگذارید ۲ ساعت خشک شود.
در آخر کار، از یک نوع اسپری به نام جلا روی کل کار اسپری کنید؛ زیرا بعداً با هر خراش یا دستمال تر کشیدن روی طرح، طرحتان پاک میشود؛ اما اگر از اسپری استفاده کنید، این اتفاق نمیافتد.
پرسش و پاسخهای مفید
• چگونه میتوان سطح مورد نظر جهت کار با رنگهای ویترای را آماده کرد؟ سطح مورد نظر را قبل از کار باید با آب و صابون و یا الکل تمیز کرد.
• چگونه میتوان از شره کردن رنگ جلوگیری کرد؟ اگر روی جسمی گرد کار میکنید، آن را به صورت افقی قرار دهید و بعد از رنگ کردن سطوح مورد نظر، چند دقیقه اجازه دهید تا کمی خشک شود، سپس جسم را بچرخانید و این کار را دوباره تکرار کنید.
اگر در حین کار اشتباهی رخ داد، چگونه میتوان آن را تصحیح کرد؟ تصحیح رنگهای ویترای و یا خمیرهای دورگیری (Cerne Relief) تنها در صورتی امکانپذیر است که هنوز خیس باشند. برای رنگهای ویترای، میتوان از یک تکه پارچه کتان آغشته به تینر بدون بو (از محصولات جانبی ویترای) استفاده کرد. در مورد خمیرهای برجسته (Cerne Relief) نیز میتوان از یک تکه پارچه نمدار با آب برای تصحیح و پاک کردن آنها از روی شیشه بهره برد.
چگونه میتوان با استفاده از خمیرهای دورگیری (Cerne Relief) خطوط صاف و یکنواخت ایجاد کرد؟ قبل از شروع کار، رنگ اضافی که از تیوب خارج شده است را باید پاک کرد. هنگام استفاده، آن را مانند مداد در دست گرفته و فشار یکنواختی بر آن وارد کنید.
آیا رنگهای ویترای پس از خشک شدن نیاز به پختن دارند؟ خیر، این رنگها برای امور دکوراتیو به کار میروند و نیازی به پخت ندارند.
تکنیک حوضچه چیست؟ این روش برای ایجاد نقوش مرمری مناسب است. چند قطره از رنگهای ویترای را در ظرف آبی ریخته، سپس با کاردک آن را هم بزنید تا فرم دلخواهتان ایجاد شود. سپس شیء را در آن غوطهور کنید تا الگوی مورد نظر را به خود بگیرد. آن را از ظرف خارج کرده و اجازه دهید تا خشک شود.
آیا میتوان طرح کشیده شده را تغییر داد یا اصلاح کرد؟ بله، قبل از پخته شدن، رنگها با آب یا الکل پاک میشوند. برای اصلاح جزئیات، از اسفنج نمناک و برای تمیز کردن کل جسم، آن را به مدت چند دقیقه در آب غوطهور کنید تا رنگها و طرح کاملاً تمیز شوند.
چرا جای قلممو روی کار میماند و جلوه بدی پیدا میکند؟ احتمالاً قلممو را روی کار میکشیدید. روش صحیح این است که رنگ را با قلممو روی ظرف بگذارید و آرام هدایتش کنید و این عمل را آنقدر تکرار کنید که ناحیه مربوطه کاملاً رنگی شود. البته خیلی رنگ نگذارید که شره کند. چند بار انجام دهید تا مهارت لازم را کسب کنید.
لاینر طلایی اکلیلی چه مارکی بگیرم؟ لاینر طلایی اکلیلی کادنس پیشنهاد میشود.
اگر بخواهیم کلاً طرح را از روی ظرفی پاک کنیم، آیا امکانپذیر است؟ بله، ظرف را در یک ظرف پر از آب گرم غوطهور کنید. کمی که بماند، رنگها ورقهورقه بلند میشوند. سپس با تینر کل ظرف را پاک کرده و بعد با مایع ظرفشویی بشویید و روز از نو.
آشنایی با رنگهای مخصوص ویترای و وسایل جانبی آن
این رنگها مخصوص رنگآمیزی و تزئین سطوح شیشهای، طلق، پلیاستر و پلکسیگلاس، فلز و غیره میباشند.
مهمترین ویژگیهای این گروه عبارتند از: شفاف، درخشان، پرمایه و مقاوم در برابر نور. پایه این رنگها تیز است. قابل ترکیب با یکدیگر و قابل حل با حلالهای نفتی هستند. با استفاده از خمیرهای دورگیری (Ceme Relif) میتوان سطوح رنگی مجزا ایجاد کرد. این رنگها دارای جدول رنگی بسیار متنوع و منحصر به فردی هستند.
رنگها: متشکل از ۲۶ رنگ مایع، آماده مصرف، شفاف، براق، پرمایه و مقاوم در برابر نور که قابلیت ترکیب با یکدیگر را دارا میباشند. جهت استفاده از این رنگها و برای ایجاد سطوح مجزا باید از خمیرهای دورگیری (Cerne Relief Out Liner) استفاده کنید که در تیوبهای سرسرنگی ۲۰ میلیلیتری در ۷ رنگ موجود است.
محصول رقیقکننده: جهت رقیق کردن این رنگها میتوان از تینر و یا وایتاسپریت استفاده کرد. نسبت رنگ به رقیقکننده باید ۲ به ۱ باشد (تینر بدون بو در گروه محصولات جانبی ویترای پیشنهاد میشود).
نکات کاربردی در هنر ویترای
برای نقاشی ویترای میتوان از سطوح متنوعی مانند شیشه، طلق، پلکسیگلاس، پلیاستر و فلز استفاده کرد.
برای تمیز کردن قلمموها و سایر ابزار، تینر یا وایت اسپریت مناسب است.
زمان لازم برای خشک شدن رنگهای ویترای حدود ۸ ساعت و برای خمیرهای دورگیری (Cerne Relif) حدود ۳۰ دقیقه است. محیط خشک و دور از گرد و غبار برای خشک شدن کار ایدهآل است.
رنگهای ویترای پس از خشک شدن، مقاومت خوبی در برابر شستشوی ملایم دارند، اما جنبه دکوراتیو داشته و برای استفاده مداوم طراحی نشدهاند.
تنوع بالای رنگها امکان خلاقیتهای بسیاری را فراهم میکند. میتوان رنگها را به صورت خالص، ترکیبی یا با مدیوم روشنکننده استفاده کرد.
محصولات جانبی رنگهای ویترای
مدیوم روشنکننده (Lightening) در بطریهای ۴۵ و ۲۵۰ میلیلیتری برای روشن و رقیق کردن رنگها بدون از بین بردن کیفیت و رنگدانهها به کار میرود.
مدیوم براقکننده (Medium) در بطریهای ۴۵ میلیلیتری، با ترکیب با رنگها به آنها درخشش میبخشد.
مدیوم ماتکننده (Matt Medium) در بطریهای ۴۵ میلیلیتری، رنگها را مات میکند.
ست لوازم ایجاد ترک شامل دو بطری ۴۵ میلیلیتری مایع و یک دفترچه راهنما برای ایجاد ترکهای تزئینی است.
تینر بدون بو (Odourless Mineral Spirit) در اندازههای ۷۵، ۲۴۵، ۴۹۵ میلیلیتری و ۱ لیتری، حلالی بدون بو برای رقیق کردن رنگهای ویترای و سرامیک و تمیز کردن ابزار است. این محصول برای افرادی که در فضای بسته کار میکنند، توصیه میشود.
خمیرهای برجسته دورگیری ویترای (Cerne Relief) در تیوبهای ۲۰ میلیلیتری، برای دورگیری طرح قبل از رنگآمیزی استفاده میشوند.
دورگیر فلزی ویترای (Self Adhesive Lead Strip) با برداشتن برچسب زیرین و چسباندن روی شیشه، امکان ایجاد فرمها و نقوش دلخواه را فراهم میکند.
نکات مهم
رنگهای ویترای دو نوع مات و شفاف دارند. نوع مات نور را از خود عبور نمیدهد، در حالی که نوع شفاف زیبایی نقاشی ویترای را بیشتر نمایان میکند.
گاهی رنگهای ویترای ایرانی پس از مدتی تغییر میکنند. بهترین مارک برای رنگ شفاف LB و برای رنگ مات PBO است. دورگیرهای ایرانی نیز کیفیت خوبی دارند.
ترکیب رنگها برای ایجاد رنگهای زیباتر
برای ایجاد رنگهای متنوع و زیبا در ویترای، میتوانید از ترکیبهای زیر استفاده کنید:
رنگهای اصلی: آبی، قرمز، زرد.
رنگهای روشن: رنگ اصلی + سفید.
رنگهای تیره: رنگ اصلی + سیاه.
راهنمای ترکیب رنگها در ویترای
در هنر ویترای، آشنایی با اصول ترکیب رنگها برای خلق طیف وسیعی از سایهها و جلوهها ضروری است. در ادامه، به برخی از ترکیبهای رایج و کاربردی اشاره میکنیم:
قرمز + زرد = نارنجی آبی + قرمز = بنفش آبی + زرد = سبز سبز + مشکی = سبز لجنی آبی + سفید = آبی آسمانی قرمز + مشکی = زرشکی (یا قرمز + صورتی سیر) زرد (کم) + آبی + سفید = فیروزهای نارنجی + قهوهای = حنائی سبز + آبی = فیروزهای پررنگ آبی + کمی مشکی = سورمهای سفید + سیاه = خاکستری قرمز + سفید = صورتی مشکی + قرمز + زرد = قهوهای روشن صورتی + زرد = کرم سیاه + زرد = قهوهای مایل به سبز قهوهای + قرمز = گلبهای نارنجی + زرد = خردلی سیاه + نارنجی = قهوهای سفید + آبی تیره = آبی روشن قرمز + بنفش = بنفش مایل به صورتی زرد + سفید = لیمویی
دستهبندی رنگهای اصلی
رنگها به دو دسته اصلی گرم و سرد تقسیم میشوند که هر کدام حس و حال متفاوتی به اثر میبخشند.
رنگهای گرم: قرمز، زرد، نارنجی رنگهای سرد: آبی، سبز، بنفش
ترکیب قرمز با رنگهای دیگر
قرمز کم + آبی = نیلی قرمز زیاد + آبی = سرخابی قرمز + سفید = صورتی قرمز + سیاه = جگری قرمز زیاد + زرد + آبی = خرمایی قرمز کم + زرد + آبی = قهوهای
ترکیب آبی با رنگهای دیگر
آبی + زرد = سبز آبی + قرمز = بنفش آبی + سیاه = سرمهای آبی + سفید = آسمانی آبی + سیاه + سفید = طوسی
ترکیب زرد با رنگهای دیگر
زرد + قرمز = نارنجی زرد + آبی = سبز زرد + سفید = نخودی زرد کم + آبی + سفید = فیروزهای زرد + آبی کم + سفید = لیمویی زرد زیاد + آبی + سفید کم = مغز پستهای
سایر ترکیبهای کاربردی
صورتی + زرد = کرمی آسمانی + سیاه = طوسی قهوهای + زرد + سفید = اُکر زرد + سفید + قهوهای + اُکر = طلایی آبی + زرد + سفید = ارغوانی سبز + قرمز = بلوطی (شکلاتی) زرد + سیاه کم + سفید = سیر سیاه کم + زرد + آبی = یشمی زرد + آبی کم + قرمز کم = رنگ گونه سیاه + سفید = انواع خاکستری زرد + سفید + آبی = ارغوانی آبی + زرد + سفید = سبز روشن آبی + زرد = سبز روشن خنثی سفید + قرمز + زرد + قهوهای = رنگ معمولی صورت
این بخش، پایان آموزشهای مقدماتی ویترای است. در مطالب بعدی، به صورت تصویری به دورگیری و رنگآمیزی در این هنر زیبا خواهیم پرداخت.
گردآوری: گروه خانواده خوش کده
